Top 10 sposobów obrony dinozaurów, od pancerza po kolce

Najbardziej znana część obrony stegozaura nie była szeroką płytą grzbietową. Przy końcu ogona miał cztery długie, ostre kolce ułożone w dwóch parach. Taki koniec mógł zranić zwierzę, które podeszło zbyt blisko. Materiały muzealne opisują złamane i zagojone kolce oraz uszkodzenia kości allozaura pasujące do uderzenia taką bronią. Wspiera to interpretację obronną, choć skamieniałości nie odtwarzają każdego ruchu. Duże płyty grzbietowe to osobny temat, obejmujący możliwe pokazy i inne wyjaśnienia. Kolce ogona nie były buławą, a płyty na grzbiecie nie zmieniały całego zwierzęcia w nieprzebijalną tarczę.

Ogon zuula kończył się dużą kostną buławą. Usztywniony końcowy odcinek podtrzymywał ciężki czubek, tworząc konstrukcję inną niż kolce stegozaura. Modele mechaniczne pokazują, że duże buławy ankylozaurydów mogły zadawać silne ciosy, choć wyniki zależą od założeń obliczeń. Jeszcze ciekawszy jest układ uszkodzonych i zagojonych bocznych kolców na ciele zuula. Badacze wiążą go z uderzeniami innych osobników tego samego gatunku. Historia buławy nie sprowadza się więc do łamania nóg drapieżnikom. Możliwą obronę i walki z rywalami trzeba rozpatrywać osobno, korzystając ze skamieniałości wspierających każdą z tych interpretacji.

Dwa długie rogi nad oczami i krótszy na nosie pozwalają łatwo rozpoznać triceratopsa. Jego wygląd podsuwa obrazy walk z drapieżnikami, ale część dowodów kopalnych wskazuje na starcia z innymi triceratopsami. Układ urazów czaszki pasuje do takiego używania rogów. Nie wyklucza to obrony przed napastnikiem innego gatunku. Oznacza jedynie, że nie należy sprowadzać rogów do jednej broni na jedną sytuację. Mogły również służyć pokazom. Oglądając rekonstrukcję, oddziel obserwację od wniosku: położenie rogów znamy znacznie pewniej niż zasady każdego pojedynku. Nie każdy ślad uszkodzenia musi też pochodzić z identycznego rodzaju spotkania.

Kryza triceratopsa należała do czaszki. Nie była osobną płytą przymocowaną do grzbietu. Rozszerzała się za głową i nadawała zwierzęciu znajomy zarys. Badanie porównujące urazy triceratopsa i centrozaura wykazało różnicę w częstości uszkodzeń jednej części kryzy. Taki wzór wspiera jej ochronną rolę podczas walk między triceratopsami. Nie dowodzi, że każdy rogaty dinozaur używał kryzy w ten sam sposób. U okazu nazywanego Big John analiza potwierdziła również gojenie urazu tej osłony. Kość zapisuje więc przeżycie po zranieniu, choć dokładny przebieg starcia pozostaje interpretacją, a nie bezpośrednio zaobserwowanym zdarzeniem.

Duży dorosły zauropod stanowił inne wyzwanie niż jego młode. Ogromna masa ciała mogła ograniczać zagrożenie ze strony drapieżników, ponieważ bardzo duże zwierzę trudniej obezwładnić. Przeglądy biologii zauropodów omawiają taką możliwą korzyść, lecz ich rozmiary nie powstały z jednego powodu. Wyjaśnienia gigantyzmu obejmują też odżywianie, wzrost i budowę ciała. Nie można zatem twierdzić, że wszystkie zauropody były równie bezpieczne albo że znamy wynik każdego spotkania. Młode nie miały masy dorosłych. W tym przypadku możliwą ochronę zapewniało samo ciało, ale przewaga zależała od rozmiarów i wieku konkretnego zwierzęcia.

Oryktodrom nie miał wielkiej buławy ani rogów. Jego historia zaczyna się pod ziemią. Szczątki dorosłego osobnika i dwóch młodych znaleziono w końcowej komorze tunelu wypełnionego osadem. Kształt schronienia oraz budowa dinozaura wspierają interpretację, że mógł sam wykopać norę. Takie miejsce mogło chronić przed drapieżnikami i trudnymi warunkami. Skamieniałość nie pokazuje jednak, że zwierzęta właśnie uciekały przed atakiem. Ujawnia przekonujący związek między dinozaurem a norą. Dla małego roślinożercy schronienie oznaczało inną możliwą drogę do bezpieczeństwa: unikanie zagrożenia zamiast zatrzymywania go ciosem. To również forma ochrony warta uwagi.

Czasem przewagę daje pozostanie niezauważonym. Analiza zachowanych resztek skóry borealopelty wskazuje na ciemniejszą górną część ciała i jaśniejszy spód. Taki układ barw nazywamy przeciwcieniowaniem. Może zmniejszać naturalny kontrast między oświetlonym grzbietem a zacienionym brzuchem, przez co kształt ciała mniej rzuca się w oczy. Badacze uznali ten wzór za kamuflaż, nawet u dużego, opancerzonego roślinożercy. Nie jest to jednak zdjęcie wszystkich jego barw. Wniosek opiera się na śladach chemicznych i ich rozmieszczeniu. Pancerz i ukrywanie się nie wykluczają się nawzajem. Jedno zwierzę mogło korzystać z obu naraz.

Borealopelta miała długie kolce wychodzące poza obrys ciała przy barkach. Ich zewnętrznego kształtu nie wyznaczała sama kość. Zachowane szczątki pokazują rogowe osłony struktur kostnych, więc żywe zwierzę mogło wyglądać inaczej niż odsłonięte kości pancerza. Kolce barkowe szczególnie wyróżniały się na jego tle. Mogły utrudniać zbliżenie, ale badacze rozważają również ich rolę w pokazach dla innych osobników. Nie każda struktura musiała mieć tylko jedno zastosowanie. Duży kolec mógł być niebezpieczny przy dotknięciu i dobrze widoczny z daleka. Sam kształt nie rozstrzyga, która funkcja była najważniejsza ani jak często zwierzę jej używało.

U niektórych ankylozaurów szyję osłaniał osobny zestaw elementów pancerza. Kostne półpierścienie przebiegały przez jej górną powierzchnię i boki. Nie były zamkniętymi obręczami otaczającymi całe gardło. Na kostnej podstawie znajdowały się wydatne osteodermy, dzięki czemu kilka części pancerza tworzyło jedną poprzeczną strukturę. Opisy szczątków Ankylosaurus magniventris pokazują, jak nawet niepełne fragmenty pomagają poznać ten układ. Kształt pozwala rozważać ochronę szyi, ale nie zapisuje każdego ruchu zwierzęcia. Skamieniałość zachowuje część wyposażenia ochronnego. Nie jest nagraniem jego użycia podczas ataku ani dowodem, że osłona działała równie dobrze z każdej strony.

Pancerz ankylozaurów nie był jedną ciągłą skorupą. Tworzyły go liczne struktury kostne osadzone w skórze, nazywane osteodermami. Płyty i kolce stanowiły osłonę części ciała. Ich układ nie jest jednak równie dobrze znany u wszystkich gatunków. Rekonstrukcje samego ankylozaura muszą uzupełniać luki w znaleziskach. Regularny wzór na muzealnym modelu nie oznacza więc, że cały pancerz odkryto w takim położeniu. To ważna różnica: osteodermy są zachowane, ale pełny układ na grzbiecie bywa odtwarzany. Ochrona nie sprawiała też, że zwierzęcia nie można było zranić. Kostne płyty nie zasłaniały każdej możliwej drogi ataku.