Coco: 10 szczegółów ukrytych w muzyce i kwiatach

Coco skupia się na meksykańskim święcie Día de los Muertos, czyli Dniu Zmarłych. Pamięć o zmarłych krewnych daje przygodzie ludzki fundament. Nie jest to po prostu Halloween z innymi ozdobami. W zwyczajach opisanych przez Smithsonian rodziny przygotowują miejsce dla bliskich za pomocą portretów, jedzenia, świec i kwiatów. Film rozbudowuje ten gest powitania w fantastyczną opowieść. Jej stawkę rozumiemy jeszcze przed wielkimi widowiskowymi scenami: ktoś musi pamiętać, kogoś brakuje, a rodzina nadal zostawia miejsce dla osoby, która nie siada już przy stole. Najpierw pojawia się więź, dopiero później niezwykła podróż.

Ofrenda to ołtarz pamięci, nie przypadkowy zbiór kolorowych rzeczy. Rodzinne fotografie i osobiste przedmioty wskazują upamiętniane osoby, a ulubione potrawy nadają powitaniu osobisty charakter. Zwykły kubek lub znajome danie mogą więc znaczyć więcej niż kosztowna dekoracja. Coco włącza fotografię do wymyślonych zasad podróży między światami. Tego zabiegu fabularnego nie należy mylić z powszechną regułą religijną. Rzeczywisty ołtarz ma ważny sens także bez niego: daje pamięci miejsce w domu, które można zobaczyć, pielęgnować i dzielić z innymi. Rzeczy opowiadają tu o konkretnym życiu, a nie o anonimowej rodzinie.

Pomarańczowy kwiat związany ze świętem to cempasúchil, czyli aksamitka wzniesiona. Smithsonian opisuje tradycję, w której jej zapach prowadzi powracające duchy. Płatki mogą też tworzyć widoczną ścieżkę ku ołtarzowi. Coco powiększa ten pomysł do rozmiaru świetlistego mostu. Mały gest przy ziemi staje się ogromnym przejściem ponad nią. Ten związek wyjaśnia projekt, ale nie czyni samego mostu elementem codziennego zwyczaju. Siła obrazu zaczyna się od znajomego materiału: pojedynczych kwiatów zebranych i ułożonych przez ludzi. Za filmowym rozmachem pozostaje proste pragnienie, aby ukochana osoba potrafiła odnaleźć drogę do domu.

Papel picado to ozdobnie wycinany papier, często zawieszany w sznurach kolorowych chorągiewek. Programy Smithsonian przedstawiają go jako rzemiosło mające twórców i techniki, nie tylko jako wzór w tle. Efekt zależy od usuniętych fragmentów. Światło przenika przez otwory, a arkusz staje się koronkową powierzchnią nad wejściem lub miejscem spotkań. Papier może więc ciekawie towarzyszyć opowieści o obecności i nieobecności. To nasza interpretacja motywu, lecz sam materiał jest rzeczywisty. Warto dostrzec pracę rąk stojącą za takimi ozdobami, nawet gdy animacja w jednej chwili wypełnia nimi cały dziedziniec i unosi je nad bohaterami.

Dante jest psem rasy xoloitzcuintli, w skrócie xolo. To prawdziwa meksykańska rasa, nie stworzenie wymyślone na potrzeby Coco. American Kennel Club uznaje odmianę bezwłosą i owłosioną, więc nie każdy xolo musi wyglądać tak samo. Film nadaje psu komiczny charakter, lecz rasa nie potrzebuje animacji, aby się wyróżniać. Stojące uszy i smukłe ciało tworzą wyrazistą sylwetkę. Oddzielenie prawdziwego zwierzęcia od ekranowego przerysowania pozwala docenić jedno i drugie: postać służącą opowieści oraz psy żyjące poza nią. Jeden bohater nie pokazuje wszystkich różnic występujących w obrębie całej rasy.

Kolorowe fantastyczne stworzenia zwane alebrijes wiążą się z meksykańskim rzemieślnikiem Pedrem Linaresem Lópezem. Jego figury z papieru i kartonu łączyły części różnych zwierząt. Nie są dowodem istnienia jednego, niezmiennego od starożytności systemu duchowych przewodników. Coco nadaje takim stworzeniom funkcję we własnym wymyślonym świecie. Znajomość historii rękodzieła czyni tę decyzję ciekawszą. Ręcznie wykonany przedmiot staje się ruchomą postacią, a pierwotna sztuka nadal należy do rzeczywistych twórców. Malowane kropki, skrzydła i niespodziewane połączenia zwierzęcych kształtów pokazują wyobraźnię działającą w warsztacie, nie tylko na ekranie. Filmowa rola nie wyczerpuje więc historii figury.

Artyści Pixara wyobrazili sobie Krainę Umarłych jako miejsce stale zyskujące nowych mieszkańców. Budynki rosną więc w górę i układają się warstwami, zamiast podążać za jednym uporządkowanym planem. Materiały produkcyjne łączą tę myśl z historią miasta Meksyk nad dawnym Tenochtitlánem. Efektem jest fantazja, nie dokładny model któregokolwiek z tych miejsc. Pytanie projektowe pozostaje jednak praktyczne: gdzie miasto pomieści kolejne pokolenie? Piętrzenie architektury zamienia je w widoczny pomysł. Stare i nowe zajmuje wspólny kadr, podobnie jak rodzinna pamięć pozwala zachować naraz różne okresy czyjegoś życia, bez usuwania wcześniejszych wspomnień.

Muzyka w Coco nie jest dziełem jednej osoby wykonującej jedno zadanie. Oficjalne informacje o albumie wymieniają Michaela Giacchina jako kompozytora muzyki ilustracyjnej, a wśród autorów piosenek Germaine Franco i Adriana Molinę oraz innych współtwórców. Partytura może prowadzić scenę pod dialogiem, podczas gdy piosenka należy do występu postaci. Te funkcje spotykają się, ale nie są zamienne. Słuchanie filmu jako zbioru muzycznych decyzji ujawnia współpracę stojącą za jego brzmieniem. Instrumenty, głosy i aranżacje mają służyć chwili: czasem publicznemu widowisku, a czasem znacznie mniejszemu spotkaniu dwojga ludzi, którym nie potrzeba wielkiej sceny.

Remember Me napisali Kristen Anderson-Lopez i Robert Lopez. Album zawiera wykonania opisane jako wersja Ernesta de la Cruza, kołysanka i ponowne spotkanie. Już te nazwy pokazują, jak jedna piosenka może mieć różny ciężar dramatyczny, nie stając się inną kompozycją. Występ skierowany do tłumu wymaga innej uwagi niż śpiew dla jednej osoby. Ten kontrast jest ważny dla sposobu, w jaki film korzysta z muzyki. Melodia zachowuje ciągłość, choć zmienia się otaczająca ją relacja. Nie trzeba cytować słów, by usłyszeć różnicę między popisem, uspokojeniem a próbą zatrzymania kogoś blisko siebie.

Podczas rozdania Oscarów w 2018 roku Coco zwyciężyło w kategoriach pełnometrażowej animacji i oryginalnej piosenki za Remember Me. Przy nagrodzie za film wymieniono Lee Unkricha i Darlę K. Anderson, a przy piosence Kristen Anderson-Lopez i Roberta Lopeza. To dwa różne wyróżnienia, nie dwie nagrody za to samo zadanie. Jedno dotyczy animowanego filmu, drugie konkretnej kompozycji. Taki podział pasuje do dzieła, w którym muzyka należy do mechanizmu opowieści. Piosenki nie są jedynie nakładane na gotowe obrazy. Pomagają określić znaczenie sceny oraz moment, w którym zmienia się jej emocjonalny kierunek.