Narodziny Jezusa: 10 scen z opowieści ewangelicznej

Pierwsza zapowiedź w historii Maryi pojawia się daleko od Betlejem. W pierwszym rozdziale Łukasza Gabriel przychodzi do Nazaretu, miasta w Galilei. Maryja jest zaręczona z Józefem z rodu Dawida. Pozdrowienie ją niepokoi, zanim anioł wyjaśni, że urodzi syna, któremu ma nadać imię Jezus. Pyta, jak to się stanie. Odpowiedź Gabriela wskazuje na działanie Boga i ciążę jej krewnej Elżbiety. Maryja przyjmuje następnie tę wiadomość. Łukasz daje jej pytanie i odpowiedź, zamiast pozostawiać ją milczącą postacią w tle wielkiego wydarzenia, którego znaczenie dopiero zaczyna poznawać.

Maryja wyrusza w górzystą krainę Judei i wchodzi do domu Zachariasza i Elżbiety. Łukasz opisuje spotkanie przez pozdrowienie i ruch: Elżbieta słyszy Maryję, a dziecko w jej łonie porusza się z radości. Elżbieta błogosławi przybyłą i rozpoznaje znaczenie dziecka, które ta nosi. Odpowiedź Maryi staje się pieśnią uwielbienia mówiącą o głodnych, pokornych i możnych. Wielka obietnica trafia tu do rodzinnego domu. Zanim pojawią się tłumy i dalecy podróżni, opowieść zatrzymuje się przy dwóch krewnych. Ich spotkanie pokazuje, jak wiadomość o narodzinach zostaje przyjęta wśród bliskich osób.

Mateusz pokazuje trudną decyzję Józefa. Gdy ten dowiaduje się o ciąży Maryi, zamierza oddalić ją potajemnie, aby nie narażać jej na publiczną hańbę. We śnie przychodzi anioł i mówi, by przyjął ją jako żonę. Wiadomość podaje też imię dziecka i wyjaśnia jego zbawczą rolę. Józef budzi się i postępuje zgodnie z tym, co usłyszał. Jego odpowiedź widać w zmianie zamiaru. Mateusz nie zapisuje tutaj żadnej jego przemowy. Ciężar sceny spoczywa na wyborze i odpowiedzialności, które Józef przyjmuje w chwili, gdy wcześniej planował zupełnie inny krok.

Łukasz łączy podróż ze spisem ludności zarządzonym za Augusta. Józef opuszcza Nazaret w Galilei i udaje się do Betlejem w Judei, ponieważ pochodzi z rodu Dawida. Towarzyszy mu ciężarna Maryja. Opowieść podkreśla ten rodzinny związek, nazywając Betlejem miastem Dawida. Nie opisuje każdego postoju, długości podróży ani sposobu przemieszczania się. Osioł należy do znanych przedstawień malarskich, ale Łukasz go nie wymienia. Relacja szybko przechodzi od przyczyny wędrówki do narodzin. Warto więc oddzielić informacje podane przez autora od szczegółów, które pomagają artyście namalować drogę i zmęczenie podróżnych.

W Betlejem Maryja rodzi syna, owija go w pieluszki i kładzie w żłobie. Łukasz wyjaśnia, że nie było dla nich miejsca w gospodzie. Koryto służące do karmienia zwierząt jest niezwykle konkretnym szczegółem tak krótkiej relacji. Później staje się znakiem, po którym pasterze rozpoznają dziecko. Łukasz nie opisuje gospodarza odprawiającego rodzinę ani nie wymienia stojących obok zwierząt. Nie należy dopisywać tych szczegółów do jego słów. Siła sceny wynika z prostoty: noworodek, matka i miejsce odpoczynku, które nie jest kołyską. Ten sam przedmiot połączy później narodziny, zapowiedź i wizytę.

Pasterze pracują, gdy dociera do nich zapowiedź. Łukasz umieszcza ich w pobliskiej okolicy, gdzie nocą pilnują stada. Pojawia się anioł i ogarnia ich strach. Wiadomość prowadzi jednak ku radości: w mieście Dawida narodził się Zbawiciel. Znakiem nie jest pałac ani uroczysty orszak, lecz owinięte dziecko leżące w żłobie. Następnie zastęp niebieski wielbi Boga. Ten kontrast nadaje scenie kształt. Noc spędzana przy zwierzętach staje się chwilą, w której zwykli pracujący ludzie słyszą wieść przedstawioną przez Łukasza jako ważną dla znacznie szerszej wspólnoty. Ich rola nie zależy od majątku ani urzędu.

Po odejściu aniołów pasterze postanawiają ruszyć do Betlejem. Znajdują Maryję, Józefa i dziecko w żłobie, zgodnie z otrzymanym znakiem. Ich udział nie kończy się jednak na progu. Przekazują innym to, co usłyszeli o dziecku, a słuchacze się dziwią. Maryja odpowiada inaczej: zachowuje te wydarzenia i rozważa je w sercu. Łukasz zestawia publiczne świadectwo z cichą refleksją. Pasterze ostatecznie wracają do swojej pracy, wielbiąc Boga. Wracają z tej samej nocnej wyprawy, ale z innym rozumieniem tego, co przeżyli, i z wiadomością, którą zdążyli już podzielić się z innymi.

Łukasz prowadzi rodzinę dalej, do świątyni w Jerozolimie. Maryja i Józef przynoszą tam dziecko zgodnie z Prawem. Symeon bierze Jezusa na ręce i wielbi Boga, mówiąc o zbawieniu wykraczającym poza granice Izraela. Jego słowa do Maryi wprowadzają również zapowiedź cierpienia i sprzeciwu. Prorokini Anna dziękuje Bogu i mówi o dziecku tym, którzy oczekują odkupienia Jerozolimy. Ani ona, ani Symeon nie należą do nocnej wizyty pasterzy. Ich spotkanie jest kolejną częścią relacji Łukasza, w której nadzieja stoi obok przyszłego bólu, a rodzinne przybycie do świątyni otrzymuje szersze znaczenie.

Mateusz wprowadza mędrców ze Wschodu szukających nowo narodzonego króla Żydów. Poszukiwania prowadzą ich najpierw do Heroda, a potem do dziecka. Wchodzą do domu, widzą je z Maryją, oddają pokłon i ofiarowują złoto, kadzidło oraz mirrę. Mateusz wymienia trzy dary, ale nie mówi, że przybyszów było trzech, ani nie nazywa ich królami. Umieszcza też spotkanie w domu, nie przy żłobie Łukasza. Rozdzielenie tych szczegółów pozwala zachować bogactwo znajomej sceny bez dopisywania liczby, której tekst nie podaje. Wizyta otwiera zarazem wątek lęku Heroda i zagrożenia dla rodziny.

Radość w relacji Mateusza ustępuje pilnej potrzebie działania. Po odejściu przybyszów anioł ostrzega Józefa we śnie, że Herod zamierza zabić dziecko. Józef wstaje, nocą zabiera Jezusa i Maryję, po czym wyrusza do Egiptu. Rodzina zostaje tam do śmierci Heroda. Później Mateusz opisuje kolejną wiadomość prowadzącą ich z powrotem oraz osiedlenie się w Nazarecie. Opowieść o narodzinach obejmuje więc wygnanie, nie tylko powitanie. Ostatni ruch w tym wyborze scen jest aktem rodzicielskiej ochrony: rodzina odchodzi w ciemności, daleko od uroczystego orszaku i bezpieczeństwa własnego domu.